Karcinom grlića materice

Šta je karcinom grlića materice

Grlić materice ili cervix predstavlja donji deo materice. Njegov slobodan deo prominira u vaginu i naziva se portio vaginalis (vaginalni deo). Pokriven je pločasto-slojevitim epitelom bez orožavanja, kao i vagina, dok je sam cervikalni kanal pokrivem cilindričnim jednoslojnim epitelom. Ovaj epitel se tokom života pomera iz unutrašnjosti kanala (deca) na površinu (polno zrele žene) i opet nazad u unutrašnjost kanala (starije žene). Granica između ova dva epitela je najčešće mesto pojave ćelijske displazije, koja podrazumeva abnormalnost u izgledu, obliku i deobi ćelije i smatra se za prekanceroznu leziju.

Karcinom grlića materice predstavlja maligni tumor porekla epitelnih ćelija vaginalnog dela grlića materice ili epitelnih ćelija cervikalnog kanala. Najčešće se javlja kod žena starosti između 30 i 50 godina. Posle karcinoma dojke, to je drugi najčešći oblik raka kod žena. U svetu trenutno godišnje oboli oko 500000 žena. Srbija ima najveću incidencu raka grlića materice (24.3 na 100000) u odnosu na sve druge republike bivše Jugoslavije i druga je u Evropi po učestalosti. Svake godine otkrije oko 1500 novih slučajeva karcinoma grlića materice, a oko 500 žena zbog bolesti umre.

Uzrok i klinički tok

Danas je poznato da je glavni uzročnik raka grlića materice humani papiloma virus (HPV), koji se može pronaći u 99% dijagnostikovanih slučajeva. Postoji oko 40 različitih tipova HPV-a, koji mogu da inficiraju genitalne organe, pri čemu neki od njih mogu da izazovu promene na grliću koje mogu da prerastu u karcinom. Među njima, najonkogeniji su tipovi 16 i 18 koji su odgovorni za oko 70% slučajeva raka grlića materice. Tipovi 6 i 11 mogu da izazovu pojavu genitalnih bradavica (kondiloma), ali nisu uzročnici karcinoma.

Genitalni HPV se prenose bilo kojom vrstom seksualnog kontakta, zbog čega raniji početak seksualnog života i čećše menjanje partnera predstavljaju faktor rizika. Takođe, česti upalni procesi na grliću su faktor rizika. Infekcije su vrlo česte, i većina ljudi je zaražena neposredno po početku stupanja u seksualni odnos. Jedan deo osoba spontano eliminiše infekciju u toku dve godine, ali kod žena kod kojih virus perzistira može doći do promena u ćelijama grlića u vidu cervikalne intraepitelne neoplazije (CIN), koje su još uvek reverzibilne. U 10-15% ove promene progrediraju u preinvazivni karcinom tokom narednih od 5 do 15 godina.

U zavisnosti od nivoa zahvaćenosti epitela i stepena displazije, prekancerozne promene se gradiraju na sledeći način:

• CIN I (laka displazija) - skvamozne intraepitelne lezije niskog stepena (LSIL)

• CIN II (umerena displazija) - skvamozne intraepitelne lezije visokog stepena (HSIL)

• CIN III (teška displazija i karcinom in situ) - skvamozne intraepitelne lezije visokog stepena (HSIL)

Do progresije od nižeg ka višem stepenu ne dolazi uvek. Promene se mogu povući, perzistirati ili napredovati. Što je veći stepen CIN, veća je verovatnoća progresije. Ipak, kod mnogih žena ni lezije visokog stepena ne progrediraju do karcinoma.

Postoje dva osnovna tipa karcinoma:

• Planocelularni - porekla epitelnih ćelija (85-90%)

• Adenokarcinom - porekla žlezdanih ćelija (10-15%). Povezan sa HPV tipom 18, agresivniji je i ima manji procenat preživljavanja.

Karcinom grlića se širi na tri načina: direktno u okolno tkivo, hematogeno (putem krvi) i limfogeno (putem limfe), kao najčešći put širenja. Hematogene metastaze se javljaju kasno, najčešće u plućima, jetri i kostima, a ređe u bubrezima i mozgu.

Prevencija i dijagnostika

Zahvaljujući redovnim ginekološkim pregledim i primeni Papanicolau testa u dijagnostici lezija grlića, incidenca karcinoma je naglo opala.

Kod preinvazivnog stadijuma nema nikakvih simptoma. Kada se pojave, znači da je bolest ušla u invazivni stadijum:

• Vaginalno krvarenje van menstrualnog ciklusa

• Promene u vašem menstrualnom ciklusu koje ne možete objasniti

• Kontaktno krvarenje koje se najčešće javlja tokom seksualnog odnosa

• Krvav vaginalni iscedak

• Bol tokom seksualnog odnosa

• Bol u donjem delu trbuha, u krstima, a kasnije i u nogama

Imajući u vidu da je širenje tumora postepeno i da je za progresiju potreban relativno dug vremenski period koji nije praćen simptomima, vrlo je važno na vreme otkriti i ukloniti promene. Koristi se Papanicolau test – citološki bris grlića materice. Ciljna populacija obuhvata žene od 25. do 64. godine. Radi se na godinu dana. U slučaju abnormalnog rezultata, dalje se rade:

• Kolposkopija - nakon aplikacije razblažene sirćetne kiseline, beličasta područja ukazuju na patološke promene sa kojih je potrebno uzeti deo tkiva za histološku analizu, čime se postavlja i definitivna dijagnoza

• HPV test – zasnovan na "Real Time PCR" tehnologiji, omogućava detekciju 14 visokorizičnih tipova sa istovremenom genotipizacijom tipova 16 i 18

Jedina i najbolja prevencija je svakako redovna poseta ginekologu, budući da se PAPA testom mogu identifikovati promene na grliću pre nego što se pretvore u ćelije invazivnog karcinoma. Kada se premaligne promene otkriju na vreme, adekvatnom terapijom se uspešno može sprečiti rak grlića materice.

Lečenje

Lečenje zavisi od stadijuma u kojem se nalazi karcinom. Ukoliko se promene otkriju u početnoj fazi, takozvanoj premalignoj fazi, lečenje je vrlo jednostavno i izvodi se laserom, elektrokauterizacijom ili radio-talasima, a premaligna promena se uspešno otklanja. Ukoliko su ćelije na grliću materice znatno izmenjene, vrši se konizacija grlića materice, čime se takođe može sprečiti da premaligna promena preraste u invazivni karcinom. Međutim, ukoliko se analizama utvrdi da postoji prisustvo ćelija invazivnog karcinoma, uglavnom se pristupa radikalnom operativnom lečenju.

Verovatnoće petogodišnjeg preživljavanja su: stadijum 0 (preinvazivni karcinom) – 100%; stadijum 1 – 90%; stadijum 3 – 35% i stadijum 4 – 10%. Hemioterapija može da poveća verovatnoću preživljavanja žena sa uznapredovalom bolešću.